De wereld volgens Jan Tinbergen
Alom klinkt de roep om een nieuwe wereldorde als alternatief voor de huidige politieke, militaire en culturele hegemonie van de Verenigde Staten. Dr. Jan Tinbergen - op 13 april zou hij 100 jaar zijn geworden - ontwierp er enkele jaren voor zijn overlijden een blauwdruk voor.
Dr. Jan Tinbergen, Nederlands eerste Nobelprijswinnaar, was er tegen het einde van zijn leven meer dan ooit van overtuigd, dat de grote wereldproblemen niet kunnen worden opgelost door afzonderlijke nationale staten. Die zijn namelijk onderling zo van elkaar afhankelijk geraakt, dat het beleid van het ene land onvermijdelijk gevolgen heeft voor een reeks van andere landen. Daar komt bij, dat afzonderlijke staten de belangen van andere naties nooit zo goed kunnen behartigen als hun eigen belang.
Tinbergen geloofde in een wereldwijd bestuur dat nationale belangen zou kunnen overstijgen. De organisatie die voor die taak het meest in aanmerking komt, is volgens hem de Verenigde Naties. Maar dan moet de huidige VN daartoe wel veel beter in de gelegenheid worden gesteld. Internationale veiligheid, een rechtvaardige verdeling van welvaart, bescherming van het aardse milieu, het zou allemaal door een goed georganiseerde VN kunnen worden geregeld, stelt hij in een in 1993 door de Amerikaanse Nuclear Age Peace Foundation uitgegeven publicatie.
In het boek analyseert Tinbergen de huidige internationale verdragen op het gebied van milieubescherming, ontwikkelingshulp en het beheer van oceanen en ruimte. Bij zijn conclusie dat die nauwelijks effect hebben, dienen we te bedenken dat het echec van de verdragen die na zijn overlijden werden gesloten (waaronder ‘Kyoto’), er nog niets eens in verdisconteerd is.
De VN zou volgens Tinbergen efficiënt kunnen werken als er nieuwe instituties aan zouden worden toegevoegd. Zo zouden alle nationale ministeries van financiën moeten opgaan in één wereldministerie dat de nationale begrotingen van de afzonderlijke staten vaststelt. Ook zouden er een ‘Space agency’ (om militarisering van de ruimte tegen te gaan) en een ‘wereldpolitie’ (om veiligheid, recht en orde te handhaven) moeten komen. Ten slotte, aldus Tinbergen zou de VN verregaand gedemocratiseerd moeten worden. Nu maakt een elite van rijke landen er de dienst uit, maar dat zou vervangen moeten worden door een systeem waarbij ieder land 1 stem heeft.
Interessant zijn ook Tinbergens aanbevelingen om via de VN de wereldeconomie te hervormen. Maar hoe ver de wereldsamenleving van dit ideaal is verwijderd geraakt en de Verenigde Staten de lakens uitdelen, mag blijken uit het feit dat Nobelprijswinnaars in de economische wetenschap de laatste decennia vrijwel allemaal uit Amerika komen.
Jos Teunissen
Jan Tinbergen: Supranational decision-making: a more effective United Nations. Uitgave Nuclear Peace Foundation. Het boek is te bestellen via www.wagingpeace.org
Dr. Jan Tinbergen, Nederlands eerste Nobelprijswinnaar, was er tegen het einde van zijn leven meer dan ooit van overtuigd, dat de grote wereldproblemen niet kunnen worden opgelost door afzonderlijke nationale staten. Die zijn namelijk onderling zo van elkaar afhankelijk geraakt, dat het beleid van het ene land onvermijdelijk gevolgen heeft voor een reeks van andere landen. Daar komt bij, dat afzonderlijke staten de belangen van andere naties nooit zo goed kunnen behartigen als hun eigen belang.
Tinbergen geloofde in een wereldwijd bestuur dat nationale belangen zou kunnen overstijgen. De organisatie die voor die taak het meest in aanmerking komt, is volgens hem de Verenigde Naties. Maar dan moet de huidige VN daartoe wel veel beter in de gelegenheid worden gesteld. Internationale veiligheid, een rechtvaardige verdeling van welvaart, bescherming van het aardse milieu, het zou allemaal door een goed georganiseerde VN kunnen worden geregeld, stelt hij in een in 1993 door de Amerikaanse Nuclear Age Peace Foundation uitgegeven publicatie.
In het boek analyseert Tinbergen de huidige internationale verdragen op het gebied van milieubescherming, ontwikkelingshulp en het beheer van oceanen en ruimte. Bij zijn conclusie dat die nauwelijks effect hebben, dienen we te bedenken dat het echec van de verdragen die na zijn overlijden werden gesloten (waaronder ‘Kyoto’), er nog niets eens in verdisconteerd is.
De VN zou volgens Tinbergen efficiënt kunnen werken als er nieuwe instituties aan zouden worden toegevoegd. Zo zouden alle nationale ministeries van financiën moeten opgaan in één wereldministerie dat de nationale begrotingen van de afzonderlijke staten vaststelt. Ook zouden er een ‘Space agency’ (om militarisering van de ruimte tegen te gaan) en een ‘wereldpolitie’ (om veiligheid, recht en orde te handhaven) moeten komen. Ten slotte, aldus Tinbergen zou de VN verregaand gedemocratiseerd moeten worden. Nu maakt een elite van rijke landen er de dienst uit, maar dat zou vervangen moeten worden door een systeem waarbij ieder land 1 stem heeft.
Interessant zijn ook Tinbergens aanbevelingen om via de VN de wereldeconomie te hervormen. Maar hoe ver de wereldsamenleving van dit ideaal is verwijderd geraakt en de Verenigde Staten de lakens uitdelen, mag blijken uit het feit dat Nobelprijswinnaars in de economische wetenschap de laatste decennia vrijwel allemaal uit Amerika komen.
Jos Teunissen
Jan Tinbergen: Supranational decision-making: a more effective United Nations. Uitgave Nuclear Peace Foundation. Het boek is te bestellen via www.wagingpeace.org